Dobre praktyki
Sprawdzone zastosowania języka migowego w komunikacji z osobami o różnych potrzebach.
Zastosowanie języka migowego u osób słyszących ze szczególnymi potrzebami
Język migowy najczęściej kojarzymy z osobami Głuchymi. Warto jednak wiedzieć, że jego elementy mogą być bardzo pomocne także w wielu innych sytuacjach, szczególnie wtedy, gdy komunikacja słowna przestaje wystarczać. Opisane przykłady pokazują, że język migowy i jego elementy nie są rozwiązaniem „na specjalne okazje", lecz mogą być praktycznym narzędziem codziennej komunikacji.
Osoby po udarach
Rehabilitacja i komunikacja
Zaburzenia komunikacji po udarze mózgu dotyczą około 30–40% pacjentów i często mają charakter długotrwały. Wiele osób traci możliwość swobodnego mówienia, mimo że rozumie otoczenie i ma potrzebę komunikacji.
Znaki języka migowego stają się mostem komunikacyjnym, który pozwala odzyskać głos – nawet wtedy, gdy słowa nie są jeszcze dostępne.
Badania z zakresu neurologopedii pokazują, że zdolność wykonywania znaków może pozostać dostępna nawet wtedy, gdy mowa jest znacznie zaburzona.
- Umożliwiają przekazywanie podstawowych potrzeb i emocji
- Dają poczucie kontroli i zwiększają autonomię
- Zmniejszają stres związany z utratą zdolności mówienia
- Angażują różne obszary mózgu i wspierają rehabilitację
Osoby w spektrum autyzmu
Alternatywna komunikacja
Trudności komunikacyjne u osób w spektrum autyzmu mogą dotyczyć zarówno braku mowy, jak i problemów z jej użyciem – inicjowania kontaktu, używania języka w sytuacjach społecznych lub w momencie przeciążenia sensorycznego.
Znaki i gesty są bardziej dostępne niż słowa mówione, ponieważ są:
- Wizualne, jednoznaczne i powiązane z ruchem
- Mniej obciążające sensorycznie niż mowa
- Szybsze do wykonania niż wypowiedzenie słowa
- Możliwe do użycia bez kontaktu głosowego
Badania ASHA wskazują, że stosowanie AAC, w tym znaków, w wielu przypadkach sprzyja pojawieniu się mowy i zwiększeniu liczby aktów komunikacyjnych.
Dla wielu osób w spektrum jest to pierwszy krok do zainicjowania komunikacji i nawiązania relacji z otoczeniem.
Osoby z zespołem Downa
Wsparcie mowy gestami
U osób z zespołem Downa trudności komunikacyjne mają inny charakter. Zazwyczaj nie unikają kontaktów społecznych, chcą się komunikować i wiedzą co chcą przekazać, ale bywają trudne do zrozumienia dla otoczenia.
Wynika to z problemów artykulacyjnych, trudności fonologicznych i nietypowego tempa mówienia. Nawet znane słowa mogą być trudne do rozpoznania dla rozmówcy.
W praktyce stosuje się sign-supported speech – łączenie mowy z miganiem słów kluczowych. Znaki wzmacniają przekaz werbalny i zmniejszają liczbę nieporozumień.
- Rozmówcy szybciej i łatwiej rozumieją przekaz
- Osoby z zespołem Downa doświadczają bycia zrozumianymi
- Wzmacnia pewność siebie i motywację do kontaktów
- Wspiera funkcjonowanie społeczne w domu, szkole i pracy
Dzieci (bobomiganie)
Komunikacja przed mową
Bobomiganie polega na używaniu prostych znaków języka migowego w komunikacji z niemowlętami i małymi dziećmi, zanim rozwiną mowę. Małe dzieci potrafią poruszać rękami i wykonywać gesty znacznie wcześniej, niż są w stanie mówić.
Już około 6. miesiąca życia dziecko może sygnalizować potrzeby za pomocą znaków, a 8-miesięczne dzieci potrafią komunikować się gestami w sposób intencjonalny.
Metodę SIGN2BABY opracował pod koniec lat 90. Joseph Garcia. W Polsce „bobomiganie" opracowała Danuta Mikulska z wykorzystaniem znaków PJM.
- Dziecko może zasygnalizować potrzeby („jeść", „pić", „jeszcze")
- Opiekunowie lepiej rozumieją dziecko
- Dziecko ma poczucie, że jest słyszane
- Bobomiganie nie opóźnia mowy – wręcz ułatwia jej rozwój
Język migowy i gesty nie są konkurencją dla mowy, lecz jej naturalnym poprzednikiem i wsparciem.