Wskazówki przy ograniczeniach

Wskazówki dotyczące pracy z osobami z różnymi ograniczeniami

Nie istnieje jeden „dobry sposób” pracy z osobą starszą która doświadcza trudności w komunikacji ze względu na naturalne procesy starzenia się i na skutek chorób często pojawiających się w starszym wieku. Istnieje natomiast uważność, elastyczność i gotowość do dostosowania metod do realnych możliwości danej osoby. MIG-GIM daje narzędzia, które można i warto modyfikować – tak, aby wspierały komunikację, a nie ją komplikowały.

Indywidualne podejście jako punkt wyjścia

Każda osoba starsza jest inna – nawet jeśli formalnie ma tę samą diagnozę. Dwie osoby z chorobą Alzheimera, Parkinsona czy po udarze mogą funkcjonować zupełnie inaczej: różnić się poziomem sprawności fizycznej, tempem przetwarzania informacji, odpornością psychiczną, motywacją do działania czy wcześniejszymi doświadczeniami życiowymi.

Dlatego dostosowanie komunikacji do możliwości konkretnej osoby jest jednym z kluczowych czynników poprawy jakości jej życia. W praktyce oznacza to, że:

• tempo pracy,
• dobór metod,
• liczba i rodzaj znaków,
• forma zajęć (indywidualna lub grupowa)

powinny wynikać z obserwacji realnych możliwości danej osoby, a nie wyłącznie z jej rozpoznania medycznego.

Jednocześnie – mimo tej indywidualności – u osób starszych i w określonych jednostkach chorobowych pojawiają się typowe bariery i trudności, które warto znać. Poniższe wskazówki pomagają lepiej przygotować się do pracy z seniorami doświadczającymi problemów komunikacyjnych wynikających zarówno z naturalnych procesów starzenia się, jak i chorób często pojawiających się w starszym wieku.

Ogólne zasady pracy z osobą starszą z trudnościami komunikacyjnymi

• Przyjmij postawę wyrozumiałości i spokoju.
• Kieruj się empatią i cierpliwością – osoba starsza potrzebuje więcej czasu na reakcję, odpowiedź i wykonanie polecenia.
• Pokazuj, że zależy Ci na kontakcie – zarówno słowami, jak i postawą ciała.
• Słuchaj ze zrozumieniem, nie przerywaj i nie popędzaj.
• Zwracaj się ciałem w stronę rozmówcy, utrzymuj kontakt wzrokowy.
• Mów wyraźnie i nieco wolniej niż zwykle.
• Buduj krótkie, proste zdania i wypowiedzi.
• Rób częste pauzy, by rozmówca miał czas przetworzyć informacje.
• Daj czas na reakcję i znalezienie słowa – nie kończ zdań za osobę starszą.
• Parafrazuj wypowiedzi zamiast poprawiać błędy w mówieniu osoby starszej.
• Potwierdzaj, że zrozumiałeś wypowiedź osoby starszej - kiwaj głową, przytakuj, by wiedziała, że jest słuchana i starasz się ja zrozumieć.

Wskazówki przy konkretnych ograniczeniach i chorobach

Osoby z niedosłuchem

• Dowiedz się, jaki jest stopień niedosłuchu i które ucho słyszy lepiej.
• Mów wyraźnie i wolno, ale nigdy nie krzycz.
• Odwróć się twarzą do rozmówcy
• Zadbaj o dobre oświetlenie – widoczność twarzy ułatwia rozumienie.
• Mów bliżej ucha lepiej słyszącego lub nachyl się lekko do rozmówcy.
• Ogranicz hałas i bodźce rozpraszające.
• Wzmacniaj komunikaty gestem lub znakiem – to znacznie poprawia ich odbiór.

Osoby z chorobami krtani

• Nie wymagaj jednoczesnego mówienia i migania,
• Nie zachęcaj do wokalizacji, jeśli jest ona niewskazana lub męcząca,
• Uznajemy miganie za samodzielny i wystarczający sposób komunikacji.
• Zacznij od znaków funkcjonalnych (potrzeby, granice, emocje) by zmniejszyć napięcie i poczucie bezradności pacjenta
• Dbaj o dobre oświetlenie (kanał wzrokowy)

Osoby z chorobą Alzheimera i innymi otępieniami

• Mów wolniej, używaj prostych słów i zdań
• Daj czas na reakcję i odpowiedź
• Zachęcaj chorego do wypowiadania się
• Akceptuj omówienia i zastępowanie słów
• Nie poprawiaj błędów językowych
• Nie zakładaj, że brak reakcji wynika z niedosłyszenia lub niezrozumienia
• Wprowadzaj znaki migowe jako wsparcie rozumienia
• Opieraj się na powtarzalności i znanych schematach
• Łącz znak z sytuacją („pić” + kubek)
• Pracuj na znanych sytuacjach dnia codziennego

Osoby z chorobą Parkinsona

• Pracuję w spokojnym tempie
• Daj więcej czasu na reakcję i odpowiedź
• Akceptuj cichą, wolną mowę lub jej brak
• Nie poganiaj, nie przerywaj i nie kończ wypowiedzi za chorego.
• Pamiętaj, że ograniczona mimika nie oznacza braku emocji
• Wzmacniaj komunikację znakiem

Osoby z ograniczeniami ruchu

U wielu osób starszych występują ograniczenia ruchomości dłoni i palców wynikające m.in. z chorób zwyrodnieniowych stawów, reumatoidalnego zapalenia stawów, urazów, udarów lub osłabienia siły mięśniowej.

W takich sytuacjach ruchy dłoni mogą być: wolniejsze, mniej precyzyjne, drżące, wykonywane w mniejszym zakresie. Nie oznacza to jednak, że osoba nie może korzystać z MIG-GIM. Oznacza jedynie, że sposób pracy musi być odpowiednio dostosowany.

• nie wymagaj „ładnych” ani „prawidłowych” znaków,
• nie poprawiaj techniki, jeśli znak jest zrozumiały,
• akceptuj wykonanie znaku z mniejszym zakresem ruchu, wolniejszym tempem, wykonany jedną a nie dwoma rękami
• pozwól wykonywać znak w najwygodniejszym zakresie,
• wprowadź prostszą formę znaku, jeśli jego wykonanie jest za trudne
• ustal z otoczeniem „osobistą wersję” znaków tej osoby
• nie porównujemy uczestników między sobą.
• rób krótkie sesje, z przerwami
• Reaguj na ból i zmęczenie dłoni
• Wzmacniaj każdy wysiłek - chwal za próbę, nie efekt